رونق تولید ملی | دوشنبه، ۲۲ مهر ۱۳۹۸

معرفی شهرستان جاجرم - show-content

 

 

نمایشگر دسته ای مطالب

بازگشت به صفحه کامل

معرفی شهرستان جاجرم

جاجرم با 5879 کیلومتر مربع وسعت و 61737 نفر جمعیت در جنوب غربی بجنورد واقع است.جاجرم از شمال و شمال شرقی به شهرستان های مانه و سملقان و بجنورد، از جنوب به دشت جوین، از شرق به اسفراین و از غرب به استان سمنان منتهی می گردد.این شهرستان شامل دو نقطه ی شهری (گرمه و جاجرم) سه بخش ( سنخواست، شوقان و مرکزی) 6 دهستان، 56 روستا و 542 پارچه آبادی است.روستا های مهم آن طبر، خراشا و کرف هستند که با جمعیتی بیش از 3000 نفر از لحاظ موقعیت تجاری در سطح روستاهای بزرگ منطقه، جاجرم قرار دارند. این روستاها دارای بازار و مغازه های نظیر بقالی، عطاری، نانوایی، قصابی، خرازی، کفش و لباس فروشی، بخاری سازی، حلبی سازی، تعمیرگاه موتور و ... هستند مخصوصاً تنوع مشاغل در شهر سنخواست بسیار خوب است. این دو مرکز همچنین دارای مراکز اداری همچون مرکز خدمات کشاورزی، شرکت تعاونی مصرف روستایی شعبه نفت، بانک، پست و .... می باشد.

(بحنورد مرکز جاذبه خراسان شمالی، علی بازخانه ای)

شهرستان جاجرم

-جغرافياي سياسي شهرستان جاجرم:

اين شهرستان با مساحت 5954 كيلومتر مربع در محدوده جنوب غرب استان خراسان شمالي قرار گرفته از شمال به شهرستان مانه و سملقان ، از غرب به استان گلستان ، از جنوب غرب و جنوب به استان سمنان ، از جنوب شرق به استان خراسان رضوي ( شهرستان سبزوار ) و از سمت شرق به شهرستان اسفراين و از شمال شرق به شهرستان بجنورد محدود مي گردد .  طبق آخرين تقسيمات كشوري سال 1383 شهرستان جاجرم به عنوان يكي از شهرستانهاي استان خراسان شمالي محسوب گرديد .

-جغرافياي طبيعي شهرستان جاجرم:

ارتفاعات واقع در شمال شهرستان جاجرم كه از سمت شرق به غرب در حاشيه شمال شهرستان امتداد دارد ، ارتفاعي بيش از 2000 متر را در بر مي گيرند . شيب دامنه هاي ارتفاعات شمال غربي شهرستان ملايم بوده و در پاييندست بر شيب آنها افزوده مي شود . اما ارتفاعات شمال شرقي شهرستان داراي دامنه هاي با شيب تند بوده كه اين تغيير شيب ناگهاني است . بلندترين قله شهرستان، كوه سالوك حدود 2659 مترارتفاع داردكه بصورت يكپارچه و ممتد همراه با ارتفاعات شمال شهرستان متصل به رشته كوههاي آلاداغ است .

ارتفاعات اين شهرستان عبارتند از :

كوه سالوك ، كوه يلمان داغي ، كوه بهار ، كوه اطاق گاهي ، كوه خواجه ، كوه چراء و كوه سرخ رو .

-پيشينه تاريخي جاجرم:

جاجرم نيز همچون بسیاری از شهرهاي استان خراسان شمالي از سابقه و قدمت بسيار برخوردار است. در هزاره ششم و پنجم پيش از ميلاد اين منطقه مسكن و ماواي جمعي از بومیان فلات ایران بوده است. در سراسر دوران پیش از تاریخ این منطقه به دلیل موقعیت ویژه جغرافیایی  بخشی از جمعیت بومی فلات را به سوی خود جلب کردهو با گسترش روابط درون منطقه ای و برون منطقه ای نقش بارزی در شکوفایی فرهنگ و تمدن خراسان شمالی ایفا می کرده است. وجود ت÷ه ها و محوطه هایی با بقایای مربوط به دوران نوسنگی تا عصر آهن و سپس دوره تاریخی در این شهرستان بازتاب دهنده جایگاه این منطقه در دوره باستان است. شهرستان جاجرم در بررسيهاي باستان شناسي صورت گرفته يكي از مراكز شاخص حكومتي ايران زمين در طول ادوار مختلف تاريخي بوده است . پس از ورود اسلام به ايران جاجرم همچنان اهميت خود را حفظ نمود .  كشف مسكوكاتي در حوالي شهر جاجرم كه بر روي آن عبارت « ضرب مدينه جاجرم سلطان ابو سعيد »و « شاه خدابنده » نشانگر اعتبار اين  در دوره ایلخانی منطقه است .

جاذبه های تاریخی شهرستان جاجرم

قلعه جلال الدين :

قلعه جلال الدین در شهرستان جاجرم، دهستان میاندشت، بخش مرکزی و در حاشیه جاده آسفالته بین شهر گرمه و جاجرم قرار دارد. با پلان شش ضلعي كه در هر ضلع آن برج مدوري ساخته شده و حدود 539 متر مربع مساحت دارد. ارتفاع خارجي ديوار در بعضي از برجها از بيرون حدود 13 متر و عرض آن حدود 3 متر است. ورودي بنا در برج جنوبي تعبيه شده و از داخل پلان هشت ضلعي دارد كه با آجرهايي به ابعاد 5×25×25 سانتي متر نما سازي شده است . قلعه از داخل دو طبقه ساخته شده و پلكان كم عرضي در ضلع شرقي ورودي اصلي به طبقه دوم راه مي يافته است. درطبقه دوم گردادگرد قلعه را راهرويي به عرض يك متر فرا گرفته كه در كف آن جاي كارگذاشتن خمره هاي ذخيره آذوقه ديده مي شود. داخل برجها در طبقه پايين به صورت سردابه يا اصطبل شكل داده شده و در طبقه بالا اتاق ديده باني وجود دارد و در داخل قلعه چاهي وجود دارد. اين قلعه دوره خوارزمشاهي به شماره 1577/3 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است .

رباط عشق :

رباط عشق در شهرستان جاجرم، دهستان رباط قره بیل، بخش مرکزی و در فاصله 2 کیلومتری جاده آسفالته و در جوار روستای رباط عشق ساخته شده است با پلان مستطيلي كه 3510 متر مربع مساحت دارد. درچهارگوشه بنا چهار برج دايره اي و در وسط ضلع هاي شمالي، جنوبي و غربي يك برج نيمدايره اي تعبيه شده است. ورودي بنا در وسط ضلع شرقي قرار گرفته و در اصل دو طبقه بوده است. حياط مركزي كاروانسرا به صورت يك صحن چهار ايواني است كه از هر طرف با غرفه هاي متعدد و اتاقهايي براي استراحت كاروانيان و نيز اصطبل هايي براي احشام آنها احاطه شده است. در فضاي پشت غرفه هاي شمالي و جنوبي شبستان هايي با پلان مستطيلي تعبيه شده است. طرح كلي اين رباط تا حد زيادي به رباط قلي شباهت دارد. مصالح بكار رفته در اين بناي دوره تيموري آجر، گچ، چوب .

رباط قلي :

رباط قلی در شهرستان جاجرم، بخش سنخواست، و در فاصله 5 کیلومتری جنوب روستای قلی قرار دارد.  بنايي است با پلان مستطيلي كه 2226 متر مربع مساحت دارد. در چهار گوشه بنا چهار برج دايره اي و در وسط ضلع هاي شمال، غربي و جنوبي نيز يك برج نيمدايره اي تعبيه شده است. ورودي بنا كه در اصل دو طبقه بوده در وسط ضلع شرقي قرار گرفته و سردر آن ايوان بلندي دارد كه با يك قوس جناغي پوشش يافته است. حياط مركزي كاروانسرا به صورت يك صحن چهار ايواني است كه  از هر طرف با غرفه هاي متعدد و اتاقهايي احاطه شده است. در فضاي پشت اتاقهاي ضلع شمالي و جنوبي شبستانهايي با پلان مستطيل شكل تعبيه شده است. ديواره شرقي شبستان جنوبي از طريق يك ورودي پله دار به اتاق يا فضاي بالاي ورودي ارتباط پيدا مي كند. اين بناي دوره تيموري به شماره 1806 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است . مصالح بكار رفته در بنا شامل: سنگ ، ساروج ، گچ ، آجر.

تپه پهلوان :

تپه پهلوان در 2 كيلومتري جنوب غربي شهرستان جاجرم واقع شده است. تپه به صورت يك برجستگي نسبتا مرتفع با حصارهاي پيرامون و برجهاي دوازده گانه در حاشيه كوير نمك با وسعت تقريبي 2هکتار در حصاري با پلان مسطح دايره اي قرار گرفته است. در گرداگرد حصاردوازده برج- احتمالاً مدور- به فواصل تقريباً مساوي (ميانگين 40 متر) ساخته شده است. در گرداگرد تپه مركزي در محدوده داخل حياط قلعه و شيب تند دامنه، مقدار زيادي سنگريزه سياهرنگ و دور ريزهاي سنگي حاصل از ساخت ابزارها و اشياء سنگي به چشم مي خورد. و با توجه به پيدا شدن قطعات فراوان مهره هاي سطح سوراخ دار بسيار كوچك و نمونه هاي نيمه­كاره يا سوراخ نشده كاملاً واضح است كه اين اشياء در همين محوطه ساخته مي شده است. تعداد زيادي تراشه چخماقي در سطح محوطه پراكنده است. تمام اين داده ها نشان مي دهد بي ترديد محوطه تپه پهلوان در دوره پيش از تاريخ به عنوان يك مركز صنعتي منطقه اي مطرح بوده است. پراكندگي سفالينه ها در سطح تپه نسبتا يكنواخت است و اغلب سفالها منقوش و مربوط به دوره كلكوليتيك پایانی و اوایل عصر مفرغ هستند. اهميت اين تپه وقتي برجسته­تر مي شود كه بكاركرد محوطه يعني توليد ابزارها و اشياء سنگي در مقياس وسيع در زمان حيات آن توجه شود. اين تپه به شماره 16584 در فهرست آثار ملي ثبت شده است .

بناي شاه نشين بني هاشم :

اين بنادر فاصله حدود 6 کیلومتری شمال غرب شهر سنخواست از توابع شهرستان جاجرم واقع شده است. بنای مشهور به شاه­نشین چه از نظر موقعیت و چه از نظر دارا بودن تزیینات دقیق و پرکار گچگاری و کتیبه هایی به خط ثلث در سطح شهرستان بی­نظیر است. یکی از خوانین منطقه خراشا در عهد قجری این بنا را برای پذیرایی از مهمانهای دولتی ساخته و به زیباترین وجهی آراسته بود ، به همين دليل به«شاه نشین» شهره شده است . شاه نشین بنایی است با پلان مستطیلی که به صورت دو اشکوبه و در ضلع شمالی حیاطی با پلان مربعی ساخته شده است. در مرکز حیاط حوض آبی وجود دارد که دیواره های آن سنگ­چین است. قابل توجه­ترین بخش این مجموعه همین بنای شاه نشین است که مجموعه ای از گچبری های کم نظیر را در دل خود جای داده است. و خود متشکل از پنج بخش است: 1- ایوان ورودی، 2- اتاق خواب(گچ­خانه)،3-تالار (طنابی)، 4-شاه نشین، 5- صندوقخانه.

این اثر از نظر تزیینات پرکار گچبری و نماسازی­ها بدیع، دارا بودن کتیبه­های متعدد گچبری شده به خط ثلث و همچنین پلان کلی مجموعه دست کم در سطح استان اثری منحصر به فرد به­شمار        می­رود. هنرمندی و استادی به کار رفته در گچبری­های این بنا حتی در مجموعه­های شاخص دورۀ قاجاری استان در بجنورد (مجموعه مفخم) به چشم نمی­خورد. جالب­تر اینکه نام استاد گچکار و کاتب و نیز تاریخ خلق این آثار هنری در کتیبه­ها ذکر شده است.

بناي شاهزاده ابراهيم دربند :

بناي امامزاده ابراهيم در 1 كيلومتري شمال روستاي دربند از توابع بخش شوقان جاجرم واقع است. اين بنا در كنار جاده آسفالته اي، كه روستاي دربند را به روستاهاي طبر و شوقان متصل مي كند قرار گرفته است و به اعتقاد اهالي، مدفن امامزاده ابراهيم، برادر امام رضا (ع) است. بناي مقبره بر بالاي يك صفه كم ارتفاع قرار گرفته است كه اين ارتفاع را   مي توان توسط چند پله كه در حال تخريب است پيمود. بنا داراي نقشه چهار ضلعي و متاثر از سبك چهار طاقي است. در حال حاضر داخل مقبره با گچ اندود شده و درهاي ورودي واقع در اضلاع شمالي و غربي مسدود شده و به شكل طاقنما درآمده اند. ورودي هاي اضلاع شرقي و جنوبي باز هستند ورودي شرقي با پوشش جناقي مسقف شده است. داخل مقبره فاقد هر گونه تزئينات است.  در نماي خارجي بنا،  طرفين هر ورودي، يك مناره كوچك وجود دارد.نماي بيروني بنا و حالت كلي آن يك بناي قرن هفتم را به ذهن بيننده القا مي كند. اين بنا به شماره 11076 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است .

بناي حمام قديمي جاجرم :

اثر تاريخي حمام جاجرم در دهستان مياندشت، بخش مركزي و در ميان بافت فرسودة شهري شهرستان جاجرم، واقع شده است. حمام صفوي جاجرم بدليل احداث آن در زيرزمين  به حمام زيرزميني معروف است. اين حمام  اولين و قديمي ترين حمام شهر محسوب مي شود حمام جاجرم در ضلع جنوبي قلعة قديم جاجرم (نارين قلعه) احداث شده و درب ورودي اين حمام روبروي قلعه است. كه با  5پله به طرف رخت كن حمام هدايت مي شود يك راهرو يا هشتي نيز با دو درب در ابتدا و انتهاي جهت تبادل سردي و گرمي هواي حمام احداث شده است و سقف  هشتي گنبدي شكل است. مجموعاً اين حمام از  قسمت دروني شامل رختكن يا سربينه، گرمخانه،  خزينه، آب انبار و قسمتهاي بيروني شامل گلخن و منبع آب گرم است . و در مجموع از دو هشتي يكي در درب ورودي تا رختكن و ديگري از رختكن تا گرمخانه تشكيل شده است.

پل ابريشم :

پل چوبي در60 كيلومتري جنوب شهرستان جاجرم، بخش مركزي، دهستان مياندشت و در 3 كيلومتري غرب روستاي چاه فرش ودر كنار ريل راه آهن قرار گرفته است. جهت عبوراز روخانه كال شور اين پل در زمان پهلوي اول ساخته شده و به دليل ساخت آن از چوب به پل چوبي نيز مشهور است. پل چوبي داراي 7 پايه است كه هر پايه آن متشكل از 5 قسمت است. قدمت اين پل به دوران پهلوي اول مي رسد .

رباط قره بيل :

كاروانسراي رباط قره بيل در روستايي به همين نام در 110 كيلومتري غرب بجنورد و 88 كيلومتري شمال شرقي جاجرم قرار گرفته است. رباط قره بيل بنايي است با پلان چهار گوش  كه  دو حياط بزرگ و كوچك دارد .  در اطراف حياط كوچك حجره هايي كوچك و بزرگ تو در تو احداث شده كه پوشش سقف آنها گنبدي است و زير سقف با كاربندي هاي زيباي گچي تزئين شده است .

در ضلع غربي بنا يك استخر قرار دارد كه داراي سكوهايي مي باشد دور تا دور بنا با يك ديوار سنگي كه در تمام اضلاع آن برج هاي ديدباني ساخته شده احاطه گرديده كه ديوار ضلع شمالي داراي برج هايي به صورت قرينه است. ورودي اصلي بنا از ضلع جنوبي بوده و در پوشش بيشتر ورودي ها از قوس جناقي استفاده شده است كه با عناصري همچون كاربندي تزئين شده اند . اين بنا در دوره تيموري ساخته شده و در دوره هاي بعد ، بويژه دوره صفوي استفاده و مورد مرمت قرار گرفته است. شماره ثبت اين رباط 4574 مي باشد .

آب انبار درق :

اين آب انبار در شمال شهر درق از توابع شهرستان جاجرم و در ميان دشت وسيعي قرار گرفته است. اين آب انبار يكي از رشته آب انبارهاي واقع در اين منطقه است كه آب مورد نياز مسافراني كه عازم دشت گرگان بوده اند را تامين مي كرده است. در ميان مردم اين ناحيه اين نوع آب انبارها به حوض مشهور است. بنا بر اظهار اهالي منطقه، اين آب انبار مربوط به اويل قاجار است. اين اثر نمونه سالمي از بك سري آب انبار ها در اين ناحيه است كه در مسير يك راه قديمي قرار داشته اند. در ساخت اين نوع آب انبار لحاظ شده راهروي ورودي آن است كه به صورت L شكل است تا گرد و خاك ناشي از بادهاي رايج در اين ناحيه وارد مخزن نشود و آب تميز بماند.

نارين قلعه ( قلعه قديم جاجرم ) :

بنايي است مرتفع و چند طبقه ، از آثار دوره هاي پاياني قبل و دوران اسلامي كه قلعه قديم يا ارگ شهر قديم جاجرم محسوب مي شود . اين قلعه دارا ي برجهايي مرتفع و مدور در اطراف است كه روزگاري محل سكونت مردم جاجرم بوده است . اين قلعه تماماٌ از خشت و گل ساخته شده است و شامل شاه نشين حمام و اصطبل بوده و در گذشته ساكنين قلعه اطراف آنرا جهت حفاظت بهينه خندقي كنده كه تا سالهاي پيش نيز آثار آن باقي بوده است . اين قلعه قديمي هم اكنون به تلي از خاك تبديل شده است و تنها نشانه هاي چند برج در اطراف و ديوارهاي قسمت بيروني آن تا حدودي باقي مانده است . اين قلعه در داخل و مركز شهر جاجرم واقع شده است .

سنگ نگاره هاي جربت :

در فاصله 45 كيلومتري شهر جاجرم در بخش سنخواست روستايي به نام جربت واقع شده است كه به لحاظ تاريخي در ادوار مختلف تاريخ جايگاه خاصي داشته است . در شمال غربي اين روستا پس از مسافت طولاني از لا به لاي قناتهاو بناهاي تاريخي و قبرستانهاي قديمي به محلي مي رسيم كه نزد اهالي روستا به سنگ نبشته معروف است .

مقدار زيادي از اين سنگهاي سياه رنگ به صورت پراكنده در اندازه هاي مختلف به چشم مي خورد كه تصاويري بر روي آن نقش بسته كه بيشتر معرف حيوانات موجود در منطقه بوده است .

قدمت اين سنگ نگاره ها را اگر بدليل ويژگيهايي كه دارد نخواهيم به دوران نوسنگي برسانيم از هزاره دوم پيش از ميلاد جديد تر نيست .

قزلر قلعه ( قلعه دختر ) :

در روستايي به نام جغدي از توابع بخش شوقان به فاصله 80 كيلومتري شهرستان جاجرم و 10 كيلومتري شهرستان جاجرم و 10 كيلومتري شهر شوقان در شمال روستا به فاصله حدود يك ساعت راهپيمايي در دامنه جنوبي كوه آلاداغ و كوه معروف گنج كوه تپه اي مرتفع و صخره اي بناي معروف قزلر قلعه ايجاد شده است .

بنا بر اظهار اكثر كارشناسان و مورخان اين محل مي تواند محل شهر آساك يا آتشكده جاويدان پادشاهي دوران اشك پادشاه پارت باشد . كه آثار موجود در اطراف آن و نشانه هايي از چوبهاي سوخته مي تواند مطابقت اين بنا را با آتشكده فراهم سازد . در شمال شرقي اين بنا در فاصله 3 كيلومتري اين قلعه بر روي تپه اي مرتفع نيز خرابه هاي دو برج ديگري كه كوچكتر از برج اصلي به نام اوغلان قلعه ( قلعه پسر ) واقع شده است كه از قزلر قلعه كوچكتر است .

بافت فرسوده قديمي و تاريخي با ارزش شهرستان جاجرم :

بافت فرسوده و قديمي شهر جاجرم كه از گذشته هاي دور به جاي مانده است به لحاظ در بر گيري آثار تاريخي با ارزش و با قدمت تاريخي از ارز شافزوده اي برخوردار است ، اين محدوده كه قسمت هايي از شمال شرق و جنوب شرق شهر گرمه جاجرم را در بر مي گيرد داراي مساحتي بالغ بر 50 هكتار است ، در اين بافت فرسوده علاوه بر حفظ ظاهر سنتي خود كه اكثر منازل مسكوني را شامل مي شود داراي خانه هايي مسكوني با سقف هاي گنبدي و با مصالح سنتي خشت ، گل و چوب است كه معمولاٌ به يك حياط مسكوني بزرگ و پوشيده از درختان توت ، انار و پسته ختم مي شود و كوچه هاي اطراف آن تنگ و باريك و عموماٌ داراي پوشش خاكي مي باشند .

در اين بافت قديمي بناهايي چون قلعه قديم جاجرم يا نارين قلعه ، مسجد جامع عهد خوارزمشاهي تنها مسجد تاريخي با معماري خاص دوره مياني اسلام ، حمام عهد ايلخاني جاجرم ، ارگ كاظم خان ، باغ و بناي كوشك از بناهاي كاملاٌ خشتي متعلق به دوره افشاريه ، آرامگاه خواجه علي ابن مهزيار با كاربري مذهبي به عنوان تنها بناي مذهبي و زيارتي ، آرامگاه مجتهد جاجرمي متعلق به قرن سيزدهم ، مجموعه پنبه پاك كني در گرمه و جاجرم و نيز بناي باغ مزار و نظرگاه گرمه از مهمترين و زيباترين آثار موجود در بافت فرسوده مي باشند .

سردابه قديمي جاجرم :

در شمال شرق شهر جاجرم و در شمال مقبره خواجه علي ابن مهزيار بناي سردابه هاي جاجرم واقع شده است ، اين بنا با پلاني مربع مستطيل شكل از يك اطاق با دالانهايي كه آنرا احاطه كرده اند ، تشكيل شده است . در گذشته كه بالاي اين دالانها اتاقي بوده اتس كه از سوراخي در كف آن به زير زمين رهنمون مي شده است ، كه اين زير زمين را سرداب مي گفتند كه در گذشته محل زندگي اهالي شهر در فصول گرم سال ، محل دفن اموات نيز بوده است .

اين بناي زير زميني داراي يك دالان در وسط با سقفي هلالي است كه اتاقهائي نيز در اطراف آن ديده مي شود كه علاوه بر آن طاقهائي نيز در جوانب ايوان اصلي ديده مي شود . در اين راهروها انباشتي از خاك و سنگ و استخوانهاي اسكلت انسان ديده مي شود ، اين بنا متعلق به دوره ايلخانيان و با مصالحي چون سنگ ، آجر و گچ ساخته شده است . اين بنا 120 متر مربع مساحت دارد .

جاذبه های تاریخی و مذهبی شهرستان جاجرم

مسجد جامع جاجرم  :

اين مسجد در داخل بافت قدیمی شهر جاجرم واقع شده است. بنا از نوع يك ايواني با پلان مستطيلي است و حدود 470 متر مربع مساحت دارد. طرح كلي بنا از يك صحن كوچك با فواره اي در مركز ، يك گنبد خانه، دو شبستان در جبهه هاي شرقي و غربي و تالاري با تاقهاي لاچسبان به موازات شبستان غربي تشكيل شده است. هر شبستان 20/6 متر طول و 45/3 متر عرض دارد و با دو رواق به صحن مركزي مرتبط مي شود . نماي بنا از داخل گچ اندود شده و بعضي قسمتها مانند فيلپوش ها و محراب با گچبري تزيين شده است. در ضلع جنوبي صحن و بر پيشاني ايوان قابي با كاشيها فيروزه اي وجود داشته كه فقط بخشي از كاشيهاي آن باقي مانده است. در كتيبه هاي بنا تاريخ 557 هجري ذكر شده است . اين بنا به شماره 1580/3 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است .

آرامگاه خواجه علي بن مهزيار :

آرامگاه خواجه مهزیاردر شهرستان جاجرم، دهستان میاندشت، بخش مرکزی واقع شده و بنايي است با پلان مربع به مساحت تقريبي 90 متر مربع كه پوشش گنبدي دارد. براي استوار كردن گنبد بر فضاي چهار گوش، پلان بنا در بالا به شكل هشت ضلعي در آمده و نهايتاً به كمك چهار فيلپوش فضاي مناسب براي استقرار گنبد فراهم شده است. با وجود اينكه بنا داراي يك ورودي و يك خروجي در ضلع هاي شمالي و جنوبي است ولي ظاهرا در اصل پلان آن از نوع چهار طاقي بوده كه اكنون دو ورودي غربي و شرقي مسدود شده اند. ورودي شمالي با حجم سازي مكعبي مشابه مقرنس كاري تزئين شده است طبق برخي روايات اين بنا به علي بن مهزيار، از اصحاب خاص امام رضا( ع ) منسوب است. مصالح بكار رفته در بنا شامل: آجر، سنگ، خشت، چينه، گچ. اين بناي دوره ايلخاني به شماره 14150 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است .

آرامگاه باغ مزار گرمه :

آرامگاه باغ مزار گرمه بنايي است آجري در شرق شهر گرمه وجاجرم از نوع چهارطاقي گنبد دار كه پلان آن از داخل مربع و از خارج هشت ضلعي است عرض ديوار ها در بيشترين قسمت حدود 150 سانتي متر و ارتفاع بنا بطور كلي حدود 5/9 متر است كه اكنون فقط ايوان جنوب شرقي باقي مانده است. گوشه هاي بنا از خارج با طاقنماهاي تزئيني متشكل از دو بازوي بلند با تاج پيش آمده نما سازي شده كه هر بازوي آن يكي از پايه هاي طاق ايوان را تشكيل مي داده است در بالاي هر ورودي در چهار سوي بنا نورگير هاي با قوس جناقي تعبيه شده است . يك گنبد كلاهخودي شكل آجري به كمك چهار فيلپوش بر فراز فضاي مربع شكل بنا استوار شده است. شيوه آجر چيني خفته راسته در طاقنماها و فيلپوشها و نما سازي گنبد در منطقه بي نظير است. در مجموع، نقشه و طرح ايجاد شده در بنا و سبك آجر كاري آن، مقابر منفرد رايج در عصر مغول را به ذهن تداعي مي كند. بناي باغ مزار گرمه از دو ويژگي مهم برخوردار است. از لحاظ نقشه و طرح كلي و شيوه آجر چيني بناهاي قرون 7و8 هجري و به عبارتي عصر ايلخانان مغول مشابهت دارد.

اين آرامگاه به شماره 1380 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است .

مسجد جامع ايور :

حد فاصل 11 كيلومتري شهر جاجرم در روستايي به نام ايور مسجد جامع ايور وجود دارد . اين مسجد با پلاني مستطيل شكل داراي ستونهاي مدور است كه سقفهاي گنبدي مسجد نيز بر روي اين ستونها استوار شده اند . در هر ضلع اين مسجد نيز طاقهايي در قرينه يكديگر به تعداد دوازده بار تكرار شده است .

محراب ساده اين مسجد نيز در ضلع جنوبي مسجد است كه دو طاق كوچك نيز در طرفين اين محراب به چشم مي خورد . از جمله ويژگيهاي خاص اين مسجد ستونهاي مدور و هشت گانه آن است كه كتيبه اي سنگي نيز با خط ثلث و به نثر وبصورت طولي و بر روي يكي از ستونهاي مسجد ايجاد شده است كه تاريخ ساخت مسجد و باني بناي آن را معرفي كرده است . اين مسجد مقارن حكومت صفويان در ايران است و تاريخ كتيبه به سال 1171 هجري قمري مي باشد .

بناي آرامگاه زين العابدين سنخواست :

در داخل شهر سنخواست به فاصله 57 كيلومتر از شهر جاجرم بناي آرامگاه زين العابدين از فرزندران امام موسي كاظم ( ع ) واقع شده است . بناي اين آرامگاه داراي چهار ايوان با سقف جناقي در چهار ضلع بوده است كه درب ورودي بنا در ايوان ضلع شرقي با طاقي جناغي شكل قرار دارد كه تنها ايوان باقي مانده اين بنا محسوب مي شود . اين بنا بدون مناره و داراي گنبدي است كه از داخل بنا بر روي چهار فيلپوش استوار شده است . قطر ديوارهاي اين بنا حدود يك متر است . عمده مصالح اين بنا آجر و گچ است .

ارتفاع ايوان آن حدود شش متر و ارتفاع گنبد اين بنا نيز نه متر است . در ضلعهاي شرقي و غربي آن نيز پنجره هايي در ارتفاع 4 متري و به ابعاد يك متر ايجاد شده است .

جاذبه های طبیعی و گردشگری شهرستان جاجرم

سرچشمه شوقان :

به فاصله 90 كيلومتري از شهرستان جاجرم شهر ييلاقي شوقان واقع شده است ، اين شهر كوچك داراي آب و هوايي متفاوت با ساير نقاط شهرستان و آب و هوايي سرد و كوهستاني دارد . داده هاي تاريخي و فرهنگي و همچنين جاذبه هاي طبيعي زيبا از مهمترين جاذبه هاي اين شهر محسوب مي شوند .

وجود سرچشمه آب شوقان و كوچه باغهاي زيبا با درختان تنومند و باغات ميوه زيبائي منطقه را دو چندان نموده است . غار گنج كوه ، قلعه سنگي طبر ، جنگل كركو ، كوه آلاداغ شوقان ، دره زرد آلوي كوه بهار ، لق لق طبر و وجود امامزادگان در اين بخش از ساير جاذبه هاي منطقه محسوب مي شوند .

روستاي دشت :

اين روستا در 85 كيلومتري شهرستان جاجرم در حاشيه جاده بجنورد- گرگان واقع شده است. آب و هواي اين منطقه از نوع معتدل كوهستاني است. از جاذبه هاي آن به پوشش جنگلي اطراف و رودخانه دائمي، سردابه هاي دشت، تپه كلاته حسن، قز تپه مي توان اشاره كرد. صنايع دستي اين روستا شال بافي و قالي بافي است. ورزشهاي محلي شامل كشتي باچوخه، غذاهاي محلي انواع آش و نان محلي، موسيقي محلي دايره مراسم   آيين هاي محلي جشن نوروز،13 بدر، جشن برداشت گندم، عزاداري ايام محرم به اين روستا چهره خاصي بخشيده است. سوغات محلي آنها تخمه آفتابگردان است. اين روستا جزء روستاي هدف گردشگري خراسان شمالي محسوب مي شود.

پناهگاه حيات وحش مياندشت:

پناهگاه حيات وحش مياندشت با وسعت 85 هزار هكتار در شرق شهرستان جاجرم در استان خراسان شمالي واقع شده است. اين منطقه از سال 1352 تحت حفاظت محيط زيست قرار گرفته و با دارا بودن حدود 3500 رأس آهو و در كنار آن يوزپلنگ يكي از بهترين زيستگاه هاي اين دو جانور در كشور به شمار مي آيد. اين منطقه پوشيده از دشت ها و كوه هاي وسيع با اقليمي خشك و نيمه خشك و تراكم گياهي نسبتاً خوب و وجود رودخانه اي به نام كال شور باعث شده تا منطقه حتي در زمان خشك سالي هم چندان با مشكل آبي روبرو نباشند.  مياندشت داراي يكي از غني ترين و متراكم ترين گونه هاي جانوري در بين زيستگاه هاي استپي كشور است.