رونق تولید ملی | شنبه، ۲۷ مهر ۱۳۹۸

کلاه کرکی - نمایش محتوای تلویزیون

 

 

کلاه کرکی

Loading the player...

از روزگار قدیم در ایران هنرهای دستی جایگاه خاصی در بین مردم داشته و هنرهای دستی زیادی نیز وجود داشته است که در این راستا شواهد و مدارک به دست آمده و کشف شده نشان می‌دهد که صنایع دستی از قبیل سفالگری، معماری، منبت کاری و به تبع آن چادر بافی ­ گلیم بافی، پارچه بافی و کلاه بافی نیز رواج داشته است.

با توجه به رشد صنعت و پیشرفت علم و ایجاد دستگاه‌های نساجی و بافندگی مخصوصاً پیدایش کلا‌ه‌ها و دستکش‌های ماشینی و صنعتی که در چند دهه اخیر به اوج خود رسیده است‌، بافندگی‌های دستی به خصوص کلاه و پوشیدنی‌های کوچک از رونق و محبوبیت خود افتاده و در این بین افرادی در صدد ادامه‌ی این هنر با اعتقاداتی که داشتند، هستند.

بافت کلاه کرکی شهر ایور در شهرستان جاجرم که دارای آب و هوای نیمه بیابانی و گرم و خشک است، یکی از صنایع دستی مهم این منطقه محسوب می‌شود، اما بافندگان آن با مشکلات متعددی مواجه هستند و این مشکلات سبب سردی بازار آن‌ها شده است.

در راستای معرفی هنرهای دستی از جمله کلاه کرکی و دستکش و جوراب پشمی  ، صدا و و سیمای مرکز خراسان شمالی اقدام به تولید مستندی بنام کلاه کرکی نموده تا بدینوسیله به معرفی این هنر رو به فراموشی برای مردم بپردازد.

طرز ساخت كلاه كركي

و اما كلاه كه ار اين دو مورد مهمتر است كه شامل مراحلي شبيه به ساخت جوراب و دستكش مي باشد ، ذيلاً به شرح ان مي پردازيم:

1. مرحله تهيه وخريد: ازاين مرحله به علت اين كه اين نوع كلاه صرفاً با كرك ساخته مي شودو بيشترين مواد آن از پوست بز نوع مرغوب استفاده مي شود كه هم  استحكام بيشتري دارد و هم نرمي و لطافت خاصي دارد. براي تهيه پوست اين هنرمندان بيشتر مواد اوليه خود را ازاستان هاي كرمان ، خراسان جنوبي و سيستان و بلوچستان تهيه مي كنند كه آنها مجبورند ياخود به آنجا بروند و يا هزينه زيادي براي حمل آن بپردازند. در بين پوستها، پوستهايي كه ازاستان كرمان و شهرهاي ان تهيه مي شودنزد اهالي اين منطقه از ارزش و غناي خاصي از لحاظ كيفيت برخوردار مي باشد.

2. مرحله شستشو و تميز كردن اوليه : در اين مرحله همان طوركه ازاسمش پيداست ؛ پوستها را به دقت با آب مي شويند  و آلودگي هاي آن را بر طرف مي كنند. چون پوست داراي چربي است شستن صرف ان با آب  همه ميكرو بها و آلودگي هاي آن را برطرف نمي كند لذا با چربي زدايي اين مشكل بر طرف مي شود.

3. مرحله چربي زدايي: اين هنرمندان ابتدا پوست ها را براي چربي زدايي  و از بين بردن چربي ها از روي پوست آب خاكستر و آب يا خمير خاكستر  يا ماده شيميايي ديگري آغشته مي كنند و پس از گذشت 24 ساعت آنها را تميز مي شويند؛ سپس مجدداً اها را براي ازبين برن چربيهاي اضافي يا به عبارتي چربي هاي باقي مانده ، به خاكستر و آب اغشته مي كنند و بعد از گذشت 24 ساعت آنه را دوباره در كنار آبهاي روان مي شويند.

4. مرحله ي خشك كردن: آنها دراين مرحله پس از چربي زدايي و شستن، پوستها را در معرض آفتاب پهن مي كنند تاهم خشك و هم ميكروب هاي آن از بين برود.

البته مدت خشك شد بستگي به شرايط جو دارد كه از يك روز تا سه روز مي باشد.

5. مرحله ي جداسازي: با گذشت زمان و كنده شدن موهاي زائد از رو ي پوست ، كرك هاي به دست آمده را از روي موهاي پوست جدا مي كنند.

6. مرحله تهيه كرك: پس از جدا سازي موهاي نرم پوست، كرك خالص به دست مي آيد. البته در اين بين كرك هاي با مرغوبيت كمتر  و حد متوسط و غيره نيز به وجود مي آيدكه معمولاً هنگام انتخاب پوست آن را با توجه به نوع نياز  و تقاضاي مشتريان و علاقه مندان انتخاب مي كنند.

7. مرحله ي رنگ بندي : معمولاً رنگ هايي كه از اين مواد به وجود مي آيد، غالباً رنگ هايي مانند قرمز ، مشكي ، خاكستري  و بعضي سفيد نيز مي باشد. كه پس از به دست آوردن كرك هاي زياد آنها را رنگ بندي مي كنند.

8. ريسيدن : همان طور كه در مورد ريسيدن پشم براي تهيه نخ گفته شد براي رييدن كرك هم از دو ميله كه مردان از دوك يا ديكلون در اصطلاح محلي (دوك يا ديك بزرگ ) يا زنان از چرخ دستي چوبي استفاده مي كنند. كه پس از ريسيدن همه ي كرك ها به نخ تبديل مي شود.

9. مرحله ي بافت كه مرحله نهايي اين كار است  و از اهميت خاصي برخوردار است ؛ كه علاوه بر سادگي هاي ظاهري آن پيچيدگي و هنر ي خاص در آن نهفته است.

در اين مرحله نخ ها  بين 5 قطعه ميله چوبي 25 سانتيمتري ( كه غالباً ازچوب هاي محكم مثل بلوط و ... مي باشد.) قرار مي گيرندو به طرز خاصي چيدمان مي شوند.

با رد و بدل كردن نخ ها از روبه روي چوب ها كه به صورت قالب كلاه مي باشد عمل بافت صورت مي گيرد. نكته اي كه قابل توجه است طرز بافت در همه ي موراد يكسان نيست ، و در رج ها  سايز هاي مختلف بافته مي شوند.

بعد از بافتن كلاه به منظور فرم دادن و زيبايي بيشتر آن را به و سيله پوست هاي نرم مختلف آرايش مي كنند.

فوايد و خواص كلاه:

همانطور كه گفته شد يا توجه به مواد اوليه اين كلاه كه غالباً از پوست بزكه بسيار محكم و با دوام است . از خاصيت هاي اين نوع كلاه مي نوان به گرمي و سبكي اين نوع كلاه  و در نهاي به زيبايي و استحكام آن اشاره كرد؛ كه علاوه بر علاقه شديد مردم منطقه از شهرستان هاي هم جوار و نيز در كشورهاي خارجي حوزه شمال كشورنيز علاقه مندان زيادي دارد. . همه مواد آن به صورت طبيعي وجود داردحتي بافتن آن در صورت مهارت داشتن در همه جا انجام مي شود و شرايط ويژه اي را نمي طلبد.